HISTORIA SZKOŁY

Historia szkoły w Paszkach Dużych

W przeszłości Paszki były częścią obszaru Niewęgłosz. Na przełomie XIV i XV wieku nadania ziemskie otrzymała tu drobna szlachta, której potomkowie żyją na tym terenie do dzisiaj. W 1448 r. w kronikach pojawia się informacja o wsi „Paszky Nyewglosz”. Miejscowość ta należała do parafii Czemierniki. W XV i XVI w. szlachta używająca do tej pory tylko imion, zaczęła przyjmować nazwiska pochodzące od nazw siedzib rodowych. Rycerze z Paszk nazwali się Paszkowskimi i przyjęli herb Zadora. W XVIII w . dziedziczyli tutaj także Bobowscy , Kłębowscy czy Domańscy herbu Larissa.
W 1827 roku Paszki Duże i Małe stanowiły : 58 domów i 364 mieszkańców i 28 domów i 166 mieszkańców. Średnia wielkość gospodarstwa wynosiła około 30 ha. Z biegiem czasu wsie się rozrastały i przybywało mieszkańców. W połowie XIX w. w Paszkach Małych do największych posiadaczy ziemskich należał Paweł Paszkowski , a w Paszkach Dużych Marianna Niewęgłowska, siostry Domańskie, Józef Paszkowski. W II poł. XIX w. Paszki należały już do gminy Biała i parafii Radzyń. W 1905 r. Paszki stały się jednym z głównych ośrodków strajków w powiecie radzyńskim. Według danych z 1885r. notowano tu istnienie szkoły początkowej.
Ze wspomnień długoletniej nauczycielki i Dyrektora Szkoły w Paszkach p. St. Kirsch – Dzierwy wynika, że w czasach zaborów nie było w Paszkach żadnej szkoły, a naukę pisania i rachunków posyłano dzieci do osób, które tę sztukę opanowały. Taką osobą była zona Franciszka Domańskiego z Paszk Dużych. Z czasem rolę nauczycielki przejęła p. Zofia Paszkowska, zona pułkownika wojsk carskich (…….) Paszkowskiego. Dopiero po zakończeniu działań I wojny światowej, powstała pierwsza Państwowa Powszechna Szkoła Czteroklasowa. Nie miała własnego budynku, więc dzieci uczyły się w prywatnych domach bogatszych gospodarzy: Antoniego Karwowskiego, Bolesława Domańskiego i Bolesława Paszkowskiego.

Prawdopodobnie w 1935 r. Gmina zakupiła na potrzeby szkoły niewielki, murowany dworek od córki pułkownika – Pani Zofii Plutyńskiej. Dwa duże pokoje, w tym salon przeznaczono na klasy. Po drugiej stronie korytarza znajdowały się dwa pokoje dla nauczycieli. Ważną rolę odgrywało pomieszczenie kuchenne, szczególnie przydatne przy organizacji wieczornic. Klasy zostały wyposażone w dwa rzędy drewnianych ławek z wmontowanymi w nich kałamarzami, stół i krzesło dla nauczyciela, czarną tablicę, kredę, kosz na  śmieci. Sprzątaniem i paleniem w piecach zajmowała się Pani Franciszka Domańska, bardzo dbająca o porządek w szkole. Wielką atrakcję stanowił plac szkolny, na którym powstało boisko do zabaw i gier sportowych. Wśród dzieci cieszył się ogromną popularnościa, szczególnie późnymi popołudniami, kiedy to po pomocy rodzicom w gospodarstwie, mogły beztrosko spędzić wolny czas. Grano w palanta, zbijanego, narodówkę i piłkę siatkową. Przed szkołą znajdował się ogródek kwiatowy, pielęgnowany przez dzieci na zajęciach praktycznych i poza lekcjami. Latem przed szkołą zbierał się chór szkolny prowadzony przez Pana Romualda Hejlmana – ówczesnego kierownika szkoły, a później kolejnego kierownika Pana Dominika Królikowskiego. Za czasów Pana Hejlmana szkoła stała się prawdziwym ośrodkiem kultury na wsi. Prowadził akcję kształcenia młodzieży wiejskiej, w ramach Uniwersytetu Ludowego. W 1939 r. brał udział w kampanii wrześniowej  w bitwie pod Kockiem i uciekł z transportu jenieckiego. Po powrocie do Paszk był głownym założycielem i organizatorem ćwiczeń młodzieży AK, a po wojnie osiadł na tzw. Ziemiach Odzyskanych. Uczniowie szkoły brali udział w pracach społecznych na rzecz wsi. Przeważnie było to zbieranie kamieni z pół, które wykładano na bagnistą drogę łączącą wówczas obie wsie. Przed wojną w szkole pracowały dwie Panie Waszkiewicz z Przewłoki oraz Pani Paulina Charyszówna (rodowita lwowianka), uwielbiana przez dzieci, ponieważ cały swój wolny czas poświęcała szkole. W czasie wojny nie tylko uczyła, ale także zajmowała się rozprowadzaniem podziemnej prasy na terenie wsi.

Dość często organizowano wieczornice, czyli składkowe przyjęcia dla dzieci, rodziców i nauczycieli. Często miały one charakter patriotyczny lub rozrywkowy. Dużą popularnością cieszyły się inscenizacje bajek.

Pierwszym kierownikiem szkoły po II wojnie został Pan Mazurkiewicz, którego żona także była nauczycielką w tej szkole.  Przez pewien czas szkołę w Paszkach można było nazwać „szkołą przetrwania”, dopóki kierownictwa w niej nie objął w 1950 r. Pan Tadeusz Kirsch, a pracy jako nauczycielka jego żona Pani Stanisława Kirsch – Dzierwa.

Dokonano wielu zmian na rzecz wspólnego dobra: elektryfikacja wsi, przebudowa budynku szkolnego. Pan Kirsch uczył przedmiotów ścisłych a jego zona humanistycznych. Nauka odbywała się w klasach łączonych. Lekcje odbywały się w dwóch salach 0raz prywatnym mieszkaniu Pana Władysława Zabielskiego. Wojna i okupacja spowodowały, że wyposażenie szkoły było bardzo nędzne. Brak pomocy naukowych, książek do biblioteki szkolnej, zeszytów i podręczników wpływał niezbyt korzystnie na realizację ówczesnego programu szkoły siedmioklasowej. Ówczesna liczba uczniów też była imponująca – około 150 osób. Z biegiem czasu udało się pozyskać pomoce naukowe, zadbać o budynek i jego otoczenie. Nauczyciele dbali nie tylko o potrzeby dzieci , ale także ukulturalniali  mieszkańców wsi, obchodząc uroczyście różnego rodzaju święta, organizując wycieczki krajoznawcze. Za tę pracę szkoła uzyskała tytuł „Szkoły Wiodącej”, nadany przez Kuratorium Oświaty i Wychowania w Lublinie. Przy szkole przez 15 lat działał Uniwersytet Powszechny. Na zajęcia przyjeżdżali prelegenci z Lublina, Warszawy. Na każdy rok był opracowany plan zajęć: z rolnictwa, prawa, zdrowia, hodowli. Odbywały się  spotkania z artystami, aktorami czy historykami. Zajęcia cieszyły się dużą popularnością.

Po przejściu Pana Kirscha na emeryturę, dyrektorem szkoły została Pani Stanisława Kirsch – Dzierwa  i funkcję tę pełniła do 1984r.  W latach 1984- 2017 dyrektorem szkoły była Pani Krystyna Nowak. Po reformie oświaty 1 999 roku, która powołała do życia gimnazja, szkoła w Paszkach stała się szkołą sześcioklasową. Od września 2017r. na powrót stała się szkołą ośmioklasową. Od  1 września 2017r. jej dyrektorem został Pan Ireneusz Mroczek.